Ինքնակենսագրություն

1915թ. Փարիզում գրում եմ «Anno Mundi Ardentis» բանաստեղծությունների գիրքը պատերազմի մասին¹⁷: 1916-ին անցնելով Անգլիայով ու Նորվեգիայով` վերադառնում եմ Ռուսաստան:

1917թ.-ի փետրվարը վրա հասավ Մոսկվայում և իմ մեջ չառաջացրեց մեծ ոգևորություն, քանզի անընդհատ զգում էի հեղափոխության բուն իրողությունը քողարկող ինտելիգենտական սուտը: Պարբերականների խմբագրությունները, որ բացվել էին իմ առջև պատերազմի ժամանակ, նորից փակվում են հեղափոխության մասին իմ հոդվածների համար, որ միամտորեն առաջարկում էի` մոռանալով, որ խոսքի ազատության սկիզբը վերջ է դնում մտքի ազատությանը:

1917թ.վերադառնալով Ղրիմ` այլևս չեմ լքում այդ վայրը. ոչ մեկից չեմ փրկվում, ոչ մի տեղ չեմ տեղափոխվում, և քաղաքացիական պատերազմի բոլոր ալիքներն ու կառավարությունների հերթափոխը անցնում են գլխիս վրայով:

Չափածոն մնում է ինձ համար շուրջս կատարվող իրադարձությունների մասին մտքեր արտահայտելու միակ հնարավոր ձևը: Բայց 1917թ.-ին ես ոչ մի բանաստեղծություն չկարողացա գրել. խոսքի շնորհը ինձ է վերադառնում է միայն Հոկտեմբերից հետո, և 1918-ին ավարտում եմ հեղափոխության մասին «Խուլ ու համր դեմոնները» գիրքը և «Քահանայապետ Ավվակումը» պոեմը¹⁸:

7-րդ յոթնամյակ.

ՀԵՂԱՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆ

(1919 – 1926)

Ո՛չ պատերազմը, ո՛չ էլ հեղափոխությունը չվախեցրեցին ինձ և չհիասթափեցրին. ես վաղուց էի սպասում դրանց, և ավելի դաժան ձևերով: Ընդհակառակը, ինձ շատ հարմարված զգացի հեղափոխական կեցության և գործունեության պայմաններին: Կոմունիստական էկոնոմիկայի սկզբունքները բավական համահունչ էին աշխատավարձի և առ ու ծախի հանդեպ իմ նողկանքին:

1919թ.-ը ինձ դրդում է հասարակական գործունեության միակ այն ձևին, որ հնարավոր էր այդ տարիներին հաստատված ամեն տեսակ քաղաքականության և պետականության հանդեպ ունեցած իմ վերաբերմունքի պարագայում տեռորի դեմ պայքարին` անկախ երանգավորումից: Այդ տարիներին (1919-1923) դեմ առ դեմ հայտնվում եմ ռուսական երկպառակության բոլոր դեմքերի ու դիմակների առջև, ինչը ինձ ընդգրկուն ու թանկարժեք փորձառություն է բերում: Տեռորի և Սովի դժոխային ամենախորը շերտերից ես բերեցի մարդու հանդեպ իմ հավատը («Սերունդներին» բանաստեղծությունը): Այդ տարիները առավել արգասաբեր էին իմ պոեզիայում թե՛ որակի, թե՛ քանակի իմաստով:

Բայց քանի որ իմ թեման Ռուսաստանն է իր ողջ պատմական միասնությամբ, քանի որ կուսակցականության ոգին ատելի է ինձ համար, քանի որ ցանկացած պայքար չեմ կարող դիտել այլ կերպ, քան իրար դեմ պայքարող թշնամիների հոգևոր միասնության և համագործակցության պահ` ընդհանուր գործի համար, ապա այստեղից էլ բխում են իմ վերջին բանաստեղծությունների գրական ճակատագրի հետևյալ առանձնահատկությունները. ես բանաստեղծություններ ունեմ հեղափոխության մասին, որոնք հավասարապես դուր էին գալիս թե՛ կարմիրներին, թե՛ սպիտակներին: Գիտեմ, օրինակ, որ «Ռուսական հեղափոխություն» իմ բանաստեղծությունը երկու գաղափարական հակառակորդ-առաջնորդների կողմից (անունները չտամ) համարվել է հեղափոխության լավագույն բնութագիրը: 1919թ.-ին կարմիրներն ու սպիտակները, հերթով գրավելով Օդեսան, ժողովրդին ուղղված իրենց թռուցիկները սկսում էին «Բրեստի հաշտությունը» իմ բանաստեղծության միևնույն բառերով: Այդ երևույթները իմ գրական հպարտությունն են, որովհետև վկայում են, որ ծայրահեղ առճակատման պահերին ամենավիճելիի և ամենաարդիականի մասին խոսելիս ինձ հաջողվում էր գտնել այնպիսի բառեր ու այնպիսի հեռանկար, որ ընդունելի էր թե՛ մեկի, թե՛ մյուսի համար: Հենց այդ պատճառով էլ գրքի մեջ զետեղված այդ բանաստեղծությունները չէին հանվում ո՛չ աջ, ո՛չ ձախ գրաքննության կողմից: Դրա համար դրանք հազարավոր ձեռագրերով տարածվում էին Ռուսաստանում, իմ կամքից և իմացությունից անկախ: Ինձ ասում էին, որ դրանք Արևելյան Սիբիր են մուտք գործում ոչ թե Ռուսաստանից, այլ Ամերիկայից` Չինաստանով ու Ճապոնիայով:

Իսկ ես շարունակում եմ մնալ գրականությունից դուրս գտնվող գրողի նույն կարգավիճակում, ինչպես պատերազմից առաջ:

1923թ.-ին ավարտում եմ «Неопалимая купина» գիրքը: 1922թ.-ից գրում եմ «Путями Каина» գիրքը, որը նյութական և սոցիալական մշակույթի վերագնահատումն է: 1924թ.-ին գրվում է «Ռուսաստան» պոեմը (պետերբուրգյան շրջան) :

Այդ տարիներին ես շատ ջրաներկ աշխատանքներ եմ արել` մասնակցելով «Мир искусства» և «Жарцвет» ցուցահանդեսներին: Իմ ջրանկարները ձեռք են բերել Տրետյակովյան պատկերասրահը և գավառական շատ թանգարաններ:

Իմ այն սկզբունքի համաձայն, որ բոլոր սոցիալական չարիքների արմատը աշխատավարձի ինստիտուցիայի հիմքում է, անվարձահատույց ես բաժանում եմ այն ամենը, ինչ ստեղծում եմ: Տունս դարձրել եմ նկարիչների և գրողների համար կացարան, իսկ գրականության և գեղանկարչության մեջ դա ստացվում է ինքնաբերաբար, որովհետև ոչ ոք չի վարձատրում: Ապրում եմ Գիտնականների կենցաղի բարելավման կենտրոնական հանձնաժողովի միջոցներով` ամսական 60 ռուբլի:

Ծանոթագրություններ

1. Գրվել է հեղինակի կողմից իր գրական գործունեության 30-ամյակի առթիվ (առաջին անգամ տպագրվել է 1895թ.)
2. Հայրը` Կիրիենկո-Վոլոշինը իրավաբան էր. նրա վաղաժամ մահից հետո որդու դաստիարակությամբ զբաղվել է մայրը` Ելենա Օտտոբալդի Գլազերը:
3. Նկատի ունի Ղրիմի պատերազմը (1855-1856), երբ Սեվաստոպոլը խիստ ավերվել էր: Ջովանի Բատիստա Պիրանեզի (1720-1778) – իտալացի ճարտարապետ, վիմանկարիչ:
4. «Բոյարինյա Մորոզովայի» վրա Սուրիկովը սկսել է աշխատել 1881-ին: Այդ ժամանակ նա ապրում էր Դոլգորուկովո փողոցում:
5. Նկատի ունի 1881թ. մարտի 1-ին Ալեքսանդր II-ի սպանությունը նարոդովոլեցների կողմից:
6. Տուրկին, Նիկանդր Վասիլյեվիչ (1863-1919) – հետագայում լրագրող:
7. Լ.Ի. Պոլիվանովի (1838-1899) մասնավոր գիմնազիան գտնվում էր Պրեչիստենկայում:
8. Կոկտեբել – գյուղ արևելյան Ղրիմում, Թեոդոսիայի և Սուդակի միջև. այն ժամանակ հիմնականում բնակեցված էր բուլղարացիներով: Վոլոշինը Կիմերիա է անվանում արևելյան Ղրիմը (մ.թ. 2000 տարի առաջ այդտեղ բնակվող քիմերացիների անունով)
9. Պահպանվել է 1900թ-ի «Журнал путешествия»-ում, գրառել են Վոլոշինը և իր ուղեկիցները:
10. Ֆրիդրիխ Նիցշե (1844-1900) – գերմանացի փիլիսոփա և բանաստեղծ: Սոլովյով, Վլադիմիր Սերգեևիչ (1853-1900) – ռուս փիլիսոփա, բանաստեղծ:
11. Հետագայում Վոլոշինը, ըստ պայմանավորվածության, սկսեց աշխատել Մ. և Ս.Սաբաշնիկովների հրատարակչության հետ «Գոթիկայի ոգին» գրքի վրա, որը մնաց անավարտ:
12. Պարիս, Գաստոն (1839-1903) – ֆրանսիացի գրող, բանասեր:   Բերգսոն, Անրի (1859-1941) – ֆրանսիացի փիլիսոփա:
13. Հոդվածի վերնագիրն էր «Ի պաշտպանություն Հաուփթմանի: պր. Բալմոնտի թարգմանությունների առիթով»:
14. Շտայներ, Ռուդոլֆ (1861-1925)– գերմանացի փիլիսոփա, ոգեգետ, Անտրոպոսոֆական ընկերության հիմնադիր:
15. Տե՛ս Վոլոշինի «Արյունոտ շաբաթ Սանկտ-Պետերբուրգում» հոդվածը:
16. Գյոթեանում – անտրոպոսոֆական աշխարհայացքի հոգևոր-մշակութային կենտրոն Բազելի մոտ գտնվող Դոռնախ բնակավայրում:
17. «Anno Mundi Ardentis» գիրքը լույս է տեսնում Մոսկվայում 1916-ի գարնանը Մ. Օ. Ցետլինի «Зерна» հրատարակչությունում:
18. «Խուլ ու համր դեմոնները» գիրքը լույս է տեսել Խարկովում 1919-ի սկզբին. «Քահանայապետ Ավվակումը» պոեմը ներառվել է այդ գրքում:

Ռուսերենից թարգմանությունը` Սուսաննա Գյուլամիրյանի

«Литературная учеба» 5. 1988