Արվեստ և կյանք

Քլարկ – Այո, ճիշտ է, և կարծում եմ պատճառները երկուսն են: Առաջին. ինչպես լեզուն կարող է դեգրադացվել առօրյա և անհարկի օգտագործումից, այնպես էլ XIX դարի իրականությունը դեգրադացիայի ենթարկեց գեղանկարչության ռեալիստական ոճը` մինչև այն վերածվեց ամենաճղճիմ շաբլոնի: Այնուհետև խիստ մաքրազտման անհրաժեշտություն զգացվեց, և նման մաքրազտման ձևը աբստրակտ շարժումն էր: Երկրորդ պատճառ.երբ նկարիչը դառնում է իր հովանավորներից ավելի ու ավելի անկախ և սկսում նկարել իր, ընկերների կամ երիտասարդ արվեստագետների համար, նա ավելի է հետաքրքրվում նկարելու, դիզայնի և կոմպոզիցիոն առանձնահատուկ խնդիրներով և, գիտակցելով իր սեփական ներքին տեսողությունը, չի էլ փորձում հաշվի առնել հովանավորների կողմից նախապես ընդունված և ոչ մի կարծիք:

Սադերլենդ – Ես լիովին համամիտ եմ: Կարծում եմ, որ այստեղ առկա է նաև լուսանկարչության ներգործությունը: Վերջինս որոշակի ազդեցություն ունի գեղանկարիչների վրա, որովհետև մարդիկ ավելի մերձեցան երևույթներին: Նկարիչները մշտապես կարիք են զգացել էքսպերիմենտի, փաստերից հեռու աշխատելու, հետևաբար լուսանկարը երեք-քառորդով հեշտացնում է սկզբնապես ծրագրածի իրագործումը: Փրիթչետ Դուք նկատի ունեք, որ մինչև լուսանկարչության գյուտը, փաստորեն, արվեստագետների հիմնական նպատակը եղել է նմանակու՞մը:

Մուր – Հնարավոր է, կարծում եմ, եթե վերցնենք շատ նեղ տեսանկյունով: Բայց եղել են նաև դեպքեր, երբ արվեստագետները չեն զբաղվել տեսանելի աշխարհի վերարտադրությամբ: Փաստորեն, եթե ուսումնասիրեք արվեստի ողջ պատմությունը, դուք կնկատեք, որ Միջերկրական ծովի շրջակա երկրներում արվեստագետների գլխավոր և միակ նպատակը եղել է համեմատաբար կարճ ժամանակում վերարտադրել տեսանելի աշխարհը: Կարծում եմ մարդկանց հիմնական դժվարությունը, այսպես կոչված, արդի արվեստի ողջ պատմությանը անտեղյակ լինելու մեջ է:

Փրիթչետ – Այո, համաձայն եմ, սակայն հնարավոր չէ՞ արդյոք, որ ողջ աշխարհում այսպես կոչված «պրիմիտիվ» արվեստները չեն նմանակել բնությունը պարզապես այն պատճառով, որ արվեստագետներն ընդունակ չէին դա անելու:

Մուր – Կարծում եմ դա չէր կարող լինել նրանց գլխավոր նպատակը այս ամբողջ ընթացքում, որովհետև մի անգամ արդեն եղել է` ի դեմս հույների, որ հարյուրամյակների ընթացքում հասել էին մարդկային մարմնի համարյա անթերի վերարտադրության, և ոչ էլ այն պատճառով, որ չունեին բավարար տեխնիկական հմտություն, որովհետև տեխնիկական հմտության աստիճանը այսպես կոչված «պրիմիտիվ» արվեստներում, այսինքն` ոչ վերարտադրողական արվեստներում իրոք որ շատ բարձր է:

Փրիթչետ – Եթե ասում եք, որ գլխավոր նպատակը վերարտադրողական չլինելն էր բառիս բուն իմաստով, ապա ի՞նչն էր:

Քլարկ – Լավ, որպես հիմնավորում ասենք, որ արվեստը ի սկզբանե առնչվում էր կրոնին կամ երևակայականի գերբնական փորձառությանը: Հույները, որոնք իրենց աստվածներին պատկերացնում էին մարդկային կերպարանքով, սկզբնավորեցին մի արվեստ, որը ճշգրտորեն վերարտադրում էր բնությունը և մարդկային էակներին, բայց այլ քաղաքակրթություններում, որտեղ կրոնը ավելի խորհրդավոր էր, արվեստն առավել սիմվոլիկ էր: Արվեստը ստիպված էր գործադրել առավել աբստրակտ սիմվոլներ:

Փրիթչետ – Իսկ ի՞նչ է սիմվոլն ինքնին:

Քլարկ – Ասենք` գաղափարի պատկերային համարժեքը:

Փրիթչետ – Բարի, կա մեկ հարց ևս, որ կուզենայի տալ և որը վերաբերում է արվեստագետի ու հասարակության փոխհարաբերությանը: Ի՞նչ եք կարծում, արվեստագետն արտացոլու՞մ է արդյոք այն հասարակությունը, որը ծնել է նրան: Միգուցե նա արտահայտում է ինքն իրեն, սակայն չէ՞ որ նա նաև հասարակության խոսնակն է: Եթե այդպես է, պետք է հետևի, կարծում եմ, որ կատարյալ արվեստը կծնվի այն դեպքում, երբ արվեստագետիև հասարակության միջև հաստատվի կենսական և փոխադարձաբար թարմացվող փոխհարաբերություն:

Քլարկ – Այո, արվեստագետը չի կարող խուսափել իր ժամանակից: Նա չի կարող չարտացոլել հասարակությունը, որը ծնել է նրան: Եթե նույնիսկ նա կարծում է, թե կոչված է ապրելու, ինչպես ասույթն է ասում, «փղոսկրյա աշտարակում», հավանաբար միայն այն պատճառով, որ մարսողությունը շատ թույլ է յուրացնելու համար ժամանակակից կյանքը, կամ միգուցե որովհետև իր ժամանակի հասարակությունն այնքան է տրոհված, որ ներգրավումն անկարելի է: Նոր արվեստը, իրոք, ակնհայտորեն ցույց տվեց նոր հասարակության կոնֆլիկտը և ընդհանուր նպատակի բացակայությունը: Սակայն արվեստում առկա են նաև սոցիալական և ինտելեկտուալ հոսանքների ավելի թեթև արտացոլումներ: Վերցնենք բավական խորիմաստ մի օրինակ: Երբ Կորրեջջոն տեղափոխեց իր հեռանկարի հեռացող կետը նկարի շրջանակից դուրս, դրանով կարծես կանխատեսեց կոպեռնիկյան հեղափոխությունը:

1 Շարքը կոչվում է «Կենդանի պատկեր»: Խոսքը վերաբերում է Կլիֆ Բելի, Հերբերդ Ռիդի և Վ.Ս. Փրիթչետի նախկին բանավեճից «Ինչ փնտրել նկարում» խորագրով հատվածին, որ հրատարկվել է «Ունկնդիր» ամսագրում 1941 թվականի հոկտեմբերի 16-ին:

Անգլերենից թարգմանությունը`

Նաիրա Մակարյանի

«Art and Life»

«Part of a discusion between V. S. Pritchet, Graham Sutherland, sir Kenneth Clark and Hanry Moore» Henry Moore «Writings and Conversations»