Պիկասսոն խոսում է
Կուբիզմն ավելի հեշտությամբ բացատրելու համար փորձել են առնչություններ տեսնել նրա ու մաթեմատիկայի, եռանկյունաչափության, քիմիայի, հոգեվերլուծության, երաժշտություն ու էլի չգիտես թե ինչի հետ: Այս ամենը հորինվածքներ են, եթե չասենք անհեթեթություններ: Դա վատ արդյունք տվեց` մարդկանց կուրացնելով ինչ-որ տեսություններով:
Կուբիզմը մնացել է գեղանկարչության սահմանների և սահմանափակումների մեջ, երբեք չհավակնելով ավելի հեռուն գնալ: Կուբիզմն իր մեջ ներառում և օգտագործում է գծանկարը, կոմպոզիցիան և գույնը ճիշտ նույն եղանակով, ինչ մյուս դպրոցները: Գուցե մեր թեմաները տարբեր են, քանի որ գեղանկարչության մեջ ներմուծել ենք մինչ այժմ անտեսված առարկաներ և ձևեր: Մենք մեր աչքերն ու ուղեղը բաց ենք արել մեզ շրջապատող ամեն ինչի առաջ:
Մենք ձևին և գույնին տալիս ենք նրանց ողջ անհատական նշանակությունը, որքան որ մեզ հաջողվում է գտնել այն, մեր թեմաների մեջ պահպանում ենք հայտնագործության ցնծությունը, անսպասելիի հաճույքը, մեր նկարներում թեման ինքը պիտի հետաքրքրություն առաջացնի: Բայց ի՞նչ իմաստ ունի ասել, թե ինչ ենք անում, եթե յուրաքանչյուր ոք կարող է ինքը տեսնել, եթե ցանկանա:
Marius DE ZAYAS, “Picasso speaks”, interview de Picasso
In The Arts, New York, mai 1923, vol. III, n՛ 5, p. 315-326. Traduit de l’anglais par Dennis Collins.
Նամակ արվեստի մասին, 1926
Ինձ սովորաբար որոնողի տեղ են դնում. ես չեմ փնտրում, ես գտնում եմ:
Ուզում են կուբիզմից ֆիզկուլտուրա սարքել:
Ամեն օր կարելի է հանդիպել տարբեր հալից ընկածների, որ իրենց «թափով տղա» են երևակայում և կարծում են, թե «թափը» ամեն ինչ քառակուսու հանգեցնելու մեջ է:
Իմ կատարելապես տրամաբանական գործը, իմ գործը, որին նվիրել եմ բոլոր ջանքերս, նրանց ծառայում է ընդամենը ինչ-որ արհեստական, իրականությունից զուրկ բան մոգոնելու համար: Նայեք օրինակ Իքսին… Ա՛յ թե «հաջողակն» է: 1900-ին հայրը նրան ասել է. «Տղա՛ս, կգնաս Փարիզ նոր արվեստ սովորելու»: Նա հնազանդվել է: Փարիզ հասնելով սկսել է նոր արվեստ սարքել նույնքան լավ, որքան Printemps2խանութները: Հանգիստ կարող եք պատկերացնել, թե որքան անտանելի են ինձ համար սրանք բոլորն էլ, որ կապկում են իմ արվեստը, իմ աշխատանքները, մինչև իսկ ժեստերս:
Սյուրռեալիստական դպրոցի որոշ հետևորդներ ալբոմիս մեջ հայտնաբերել են գրչով արված որոշ էսքիզներ ու գծանկարներ, որտեղ սոսկ կետեր և գծեր են: Ասեմ, որ շատ եմ հավանում աստղագիտական քարտեզները: Եթե ինձ հարցնեք, դրանք շատ գեղեցիկ են` իրենց բովանդակային նշանակությունից անկախ: Մի օր, ուրեմն, սկսեցի նկարել կետերի բազմություններ, որ իրար էին միանում ասես երկնքում կախված գծիկներով ու բծերով: Մտածում էի մի օր օգտագործել դրանք իմ կոմպոզիցիաներում որպես զուտ գրաֆիկական տարր: Բայց այս սյուրռեալիստների՛ն նայեք: Տեսե՛ք, թե ինչ խորամանկն են: Նրանք եզրակացրին, որ այս նկարները ճշգրտորեն համապատասխանում են իրենց վերացական գաղափարներին:
Մի օր Ժան Կոկտոյին պատմեցի 1925-ին ինձ պատահած մի դեպք: Ընկերներս ուզում էին ինձ տանել Դեկորատիվ արվեստի միջազգային ցուցահանդես, վատ ճաշակի այս հրեշավոր ցուցադրությանը, որն այնուամենայնիվ որոշ ուսուցողական արժեք ուներ: Բարեկամներս ինձ ասում էին. «Կտեսնեք, Պիկասսո, կտեսնեք, որ դուք եք մեղավոր ամբողջ այս ճարտարապետության համար: Այնտեղ կգտնեք ինքներդ ձեզ, կճանաչեք ձեր ձեռքերի աշխատանքը»: Հնարավոր է, որ այսպես խոսելով կարծում էին, թե ինձ հաճույք են պատճառում:
Պատկերացրեք, որ Միքելանջելոն գալիս է ճաշելու բարեկամների մոտ և նրան այսպես են դիմավորում. «Գիտե՞ք, հենց նոր Ռենեսսանս ոճի բուֆետ պատվիրեցինք, որ ներշնչված է ձեր Մովսեսից»: Պատկերացնո՞ւմ եք Միքելանջելոյի դեմքը: Ի՞նչ մոլագարություն է անընդհատ ժամանակակիցների գործերից ներշնչվելը: Ամեն անգամ, երբ նկատում եմ, որ ինձ կրկնօրինակում են, գրեթե ֆիզիկական ցավ եմ զգում:
Դեկորատիվ արվեստը մի բան է, գեղանկարչությունը` մեկ այլ բան: Մեկը գործածական նշանակություն ունի, մյուսն ազնվական զբաղմունք է:
Բազկաթոռը մեջքը հենելու համար է: Սա գործածելի իր է: Արվեստ չէ:
1906-ին Սեզանի` այս հանճարեղ Արպինյիի3 ազդեցությունը տարածվեց ամենուր: Գույների ռիթմի ու ձևերի հակադրման ու համադրման արվեստը շատ արագ լայն տարածում գտավ: Իմ առջև երկու խնդիր էր կանգնած: Ես հասկանում էի, որ նկարչությունը ներքին արժեք ունի, առարկաների ռեալ պատկերումից անկախ: Ինքս ինձ հարցնում էի, թե արդյո՞ք ճիշտ չէր լինի փաստերը ներկայացնել այնպես, ինչպես գիտես, քան` ինչպես տեսնում ես: Քանի որ նկարչությունը սեփական գեղեցկություն ունի, կարելի ստեղծել վերացական գեղեցկություն, միայն թե այն շարունակի նկարչական լինել:
Երկար տարիներ կուբիզմի միակ առարկան «նկարչություն նկարչության համար»-ն էր: Այն մերժում էր իր զգայական իրականության մաս չկազմող ցանկացած տարր:
Մաթեմատիկոս Պրենսեն, որ ներկա էր մեր գեղագիտական վեճերին, հղացավ նկարիչների համար հատուկ երկրաչափություն ստեղծելու գաղափարը: Ի միջի այլոց, դա այնքան էլ յուրահատուկ միտք չէ, որովհետև բոլոր ակադեմիաներն ընդունում են Լեոնարդո դա Վինչիի երկրաչափությունը:
Գույնն արդյունավետ է սոսկ այնքանով, որքանով որ ներկայանում է որպես ծավալը կառուցող տարրերից մեկը: Բոլորը գիտեն, որ ցանկացած ճերմակ մակերես միշտ ավելի մեծ է երևում, քան նույն չափերի սև մակերեսը: Տարրական բան է, նույնիսկ երեխայական: Այնուամենայնիվ դա չի խանգարում որոշ հիմարների, որ անմիջապես դրանից դուրս բերեն օրենքներ և ընդհանուր կանոններ, որոնցով ինձ պիտի բացատրեն նկարելու արվեստը:
Ինձ համար որևէ նկար ավարտ չէ, ոչ էլ վերջնական ձեռքբերում, այլ երջանիկ պատահականություն և փորձառություն: Ձևերի ոլորտում գույնը չափի էտալոն է: Ոչ մի ցանկություն չունենք խրվելու գիտական երկրաչափության մեջ, այնուամենայնիվ որոշ համառ դիտարկողներ առիթը բաց չեն թողնում այս թեմայի շուրջ ամեն կարգի տեսական հետազոտություններ անելու: Ավելի վատ նրանց համար: Այսպես են կործանվում թույլերը… Սեփական աշխատանքներից ապշած կուբիստ նկարիչները սկսեցին տեսություններ կառուցել
դրանք արդարացնելու համար: Այնինչ կուբիզմը երբեք ծրագիր չի ունեցել: Որևէ կտավ կարող է ներկայացնել իրերի գաղափարը, մյուս կողմից` կարող է ներկայացնել իրերի արտաքին կողմը, առանց վնաս հասցնելու դրանց:
Իրականում երբեք չենք պատճենում բնությունը, ոչ էլ նմանակում ենք նրան, այլ թույլ ենք տալիս, որ երևակայական առարկաները իրական կերպարանք առնեն: Բայց չարժե մեկնակետ ունենալ նկարչությունը բնությանը հասցնելու համար. պետք է բնությունից գնալ դեպի նկարչություն: Նկարիչներ կան, որ արևը դեղին բծի են վերածում, բայց ուրիշներն էլ կան, որ իրենց արվեստի և խելքի շնորհիվ դեղին բիծը վերափոխում են արևի:
Բնությունից վերցված տարրերը ծառայում են նկարի բազմազանությանը: Այդպես է, որ մոտենում ենք մեծ վարպետների իդեալին, որոնք սեփական ընկալումով առաջնորդվելով, ներկայացնում են իրերի բնական կերպարանքները: Կարծում եմ, որ ցանկացած նկարչության սկզբնաղբյուրում կգտնենք սուբյեկտիվորեն կազմակերպված որևէ տեսիլք կամ ներշնչված պայծառացում, ինչպես Ռեմբոյի մոտ: Ես ոչ մի կարևորություն չեմ տալիս սյուժեին, բայց անսահմանորեն կարևորում եմ առարկան: Հարգեք առարկան: