Homo Trickster կամ էսթետիզմի ծուղակները

33 «Wer spricht von Siegen? Նberstehn ist allesե (R. M. Rilke. Requiem. Für Wolf Graf von Kalckreuth) – Եվ հաղթանակ չկա` միայն հաղթահարում (թարգմանությունը Հ. Մովսեսի):

34 Մաթևոսյան Հ. Մեծամոր. – Ծառերը, Եր., 1978, էջ 300:

35 Նույնի. Մեսրոպ. – Ծառերը, էջ 218:

36 Kafka F. Das Schloß, S. 59.

37 Կաֆկա Ֆ. Դատավարություն, Եր., 1991, էջ 170:

38 Kafka F.Das Schloß, S. 59.

39 Նույն տեղում, 73:

40 Տե՛ս. Habermas J., Theorie des kommunikativen Handelns, Bd. 1., Ffm., 1982, էջ 78:

41 Նույն տեղում, էջ 83:

42 Նույն տեղում, էջ 77:

43 Տե՛ս. Мелетинский Е. М., Поэтика мифа, М., 1976, էջ 346:

44 Նույն տեղում, էջ 358:

45 «Einer muß wachen, heißt es. Einer muß da sein». – Kafka F. Nachts. – Sämtliche Erzählungen, S. 309.

46 Հմմտ. Heidegger M. Sein und Zeit, Tüb., 1993. Հայդեգգեր – Կաֆկա առնչության ուրույն մեկնաբանություն է տալիս Մ. Բրոդն իր արդեն հիշատակված աշխատության մեջ. Brod M. Das Unzerstörbare, S. 151.

47 Հետմոդեռնի մեր դարաշրջանում ճամբարի, արգելված զոնայի, արտակարգ վիճակի (Ausnahmezustand) հետ կապված խնդիրների մասին տե՛ս. Agamben G. Homo sacer (3. Teil: Das Lager als biopolitisches Paradigma der Moderne), Ffm., 2002:

48 «Ոչ մի մարդ ճամբարից հետո ավելի լավը կամ ավելի ուժեղ չի դառնում: Ճամբարը բացասական փորձ է, բացասական դպրոց, այլասերում բոլորի համար, պետերի և բանտարկյալների, պահակների և դիտորդների, անցորդների և գեղեցիկ գրականություն ընթերցողների». – Шаламов В. О. прозе. – Левый берег, М. 1989, с. 547:

49 Սասունցի Դավիթ. Հայկական ժողովրդական էպոս, Եր. 1939, էջ 327:

50 Ի. Ա. Օրբելի. Առաջաբան. – Սասունցի Դավիթ. Հայկական ժողովրդական էպոս, էջ XYII:

51 Նույն տեղում, էջ XY:

52 Սասունցի Դավիթ. Հայկական ժողովրդական էպոս, էջ 332:

53 Նույն տեղում, էջ 333:

54 Նշանակում է սա արդյոք, որ Դավիթը, գուցե և ենթագիտակցաբար, իր մեղքը որդու վրա է բարդում` այսպիսով խուսափելով սեփական պատասխանատվությունից: Եթե այդպես լիներ, Դավիթը Դավիթ չէր լինի, այլ անարժան վախկոտի մեկը, և ժողովրդական դյուցազներգությունը կխարխլվեր իր արմատի մեջ` վերածվելով երևակայան հակառակորդներին «բողկ ու գազարի» նման «բրդող» քաջ-նազարների մասին պարծենկոտ պատմությունների մի անմիտ շարանի: Երևի պետք է բացառել այդ ենթադրությունը, ինչպես այն բացառել է Ս. Կիրկեգորը Իսահակի զոհաբերության պատմությունը քննելիս: – Մենք չենք կարող ենթադրել, որ Աբրահամն Աստծո պատժի նկատմամբ ունեցած էգոիստական վախից է համաձայնում զոհաբերել սեփական որդուն, ասում է Կիրկեգորը, քանի որ այդ ենթադրությունը բարոյապես կարժեզրկեր Աբրահամի անձը և նրա հետ կապված բիբլիական ողջ ավանդությունը. – Տե՛ս. ծանոթագր. 25:

55 Սասունցի Դավիթ, էջ 335:

56 Նույն տեղում, էջ148:

57 Վ. Յարխոն ուշադրություն է հրավիրում ընկալման այն տարբերության վրա, որն իշխում է Սոփոկլեսի Էդիպուսին նվիրված երկու ողբերգություններում. «Էդիպուս արքայում» հերոսն իրեն միանշանակ մեղավոր էր ճանաչում իր կամքին հակառակ կատարված հանցանքների համար, իսկ «Էդիպուսը Կոլոնում» ավելի ուշ գրված թատրերգության մեջ եռանդով հրաժարվում է պատասխանատվությունից` իրեն ավելի շուտ «զոհ» քան «հանցագործ» հայտարարելով: Տե՛ս. Ярхо В. Н. Трагический театр Софокла – Софокл, Драмы М.,1990: Հմմտ. «Էդիպուսը Կոլոնում» (962-999):

 58 Փոքր Մհերին որպես պրոբլեմ մոտենալու հեղինակի նախկին փորձերն ամփոփված են հետևյալ տեքստերում. Ա. Ոսկանյան. «Արդյո՞ք Հայաստանը Եվրոպա է» – Հայաստանի հանրապետություն, 16. 12. 1993 և նույնի. «Ագռավի քարը». – www.arvest.am, N 6, 2002:

59 Սույն հետազոտության մեջ որբության թեմայի հայտնվելու համար ես պարտական եմ Սուրեն Զոլյանին, որի հատու բանավոր բնորոշումը բերում եմ ամբողջությամբ. – «Սասունցի Դավիթը», սյուժեի առումով վերցրած, ոչ թե հերոսապատում է, այլ «ողբ կորուսյալ հոր մասին»:

60 Դավթի պատերազմների ընթացքում ցուցաբերվող մշտական մեծահոգության հետ համեմատած, հակասությունն այստեղ աղաղակող է:61 Սասունցի Դավիթ, էջ 113:

62 Նույն տեղում, էջ 366:

63 Նույն տեղում, էջ 367:

64 Նույն տեղում, էջ 368:

65 Kafka F. Vor dem Gesetz. – Sämtliche Erzählungen, S. 132. Հմմտ. ծան. 29:

66 Սասունցի Դավիթ, էջ 369:

67 Հաղորդումը Վարդան Ջալոյանի:

68 Սասունցի Դավիթ, էջ 343:

69 «Գրիգոր» անունը ստուգաբանվում է որպես արթուն, զգոն, հսկող, հուն. γρηγορεω. – տե՛ս. Հովհաննիսյան Հ. Հայ հին դրաման և նրա պայմանաձևերը, Եր., 1990, էջ 137:

70 Հմմտ. ծան. 45:

71 Kierkegaard S. Der Begriff der Angst. – Die Krankheit zum Tode u. a. Werke, Koeln – Olten, S. 603.

72 «Սատանայի երեք հազար տարի նստել-մտածելը պատկերացում է առաջացնում չարի մռայլ դատարկության և անբովանդակության մասին», – նույն տեղում, էջ 601:

73Նույն տեղում, էջ 590:

74 Kafka F. Die Wahrheit Ֆber Sancho Pansa. – Sämtliche Erzählungen, S. 304.

75 Տե՛ս. Agamben G. Homo Sacer. Die souveräne Macht und das nackte Leben, Ffm., 2002, էջ 63-64, ինչպես նաև. Benjamin W. Zur Kritik der Gewalt. – Gesammelte Schriften, II-I, Ffm., 1989, էջ 200: Լերկ կյանքի հասկացությունը ձևավորվել է Վալտեր Բենյամինի «Բռնության քննադատության շուրջը» հիշյալ ուսումնասիրության մեջ և իր հետագա զարգացումն է գտել Ջորջո Ագամբենի «Homo Sacer»-ում (Իտալերեն բնօրինակը, Agamben G. Homo Sacer.Il potere sovrano e la nuda vita, Torino, 1995):

76 Agamben G. Homo Sacer. S. 39.

77 «Էսթետիկականը մարդու մեջ այն է, ինչով որ նա անմիջականորեն կա, իսկ էթիկականն այն է, ինչով մարդ դառնում է այն, ինչ դառնում է» – Kierkegaard S. Entweder/Oder. – Gesammelte Werke, B.II, Jena, S.149:

78 Իրականության նկատմամբ իրոնիայի օգնությամբ անվտանգ հեռավորություն պահպանելու այդ միտումի մասին ես խոսել եմ իմ «Մասխարությունը որպես հոգևոր կյանքի ձև» հոդվածում – Գարուն, 9, 2003; էլեկտրոնային տարբերակը տե՛ս. www.arvest.am:

79 Տե՛ս. Zekiyan B. L. The Armenian Way to Modernity. Armenian Identity Between Tradition and Innovation, Specifity and Universality, Venezia, 1997, էջ 44:

80 Նույն տեղում, էջ 53:

81 Այդ մասին տե՛ս. Томашевский Н. Испанский плутовской роман. – Плутовской роман, М., 1989.

82 Թվարկածս բառ-եզրերից առանձնապես ուշագրավ է անգլերեն rouge-ը, որի հիման վրա կազմված rouge states բառակապակցությունն ԱՄՆ այժմյան վարչակազմի թեթև ձեռքով սկսել է օգտագործվել որպես միջազգային իրավակարգն անտեսող և անկանխատեսելի քաղաքականություն վարող երկրների հավաքական անվանում: Ռուսներն այդ եզրը «страны-машенники» են թարգմանում, գերմանացիները, «Schurkenstaten»: Վերը ներկայացրած տրամաբանությունից ելնելով հայերս պետք է օգտագործենք «շնորքով երկրներ» արտահայտությունը: Այդպես պիտի ասենք, «վճռական մենակ» չասելու համար: