Երկխոսություն
Բայց այժմյան տկարությունը ա՛յլ բնույթի է: Աշխարհաբար հայությունը մեռնող ազգ չէ, ընդհակառակը` երիտասարդ, նույնիսկ մանուկ ցեղ է (բայց դեռևս նախնյաց վերհուշի բարդույթով), որին զարգացում և ծաղկունք է սպասում: Ես ավելի քան վստահ եմ դրանում և ապրում եմ այդ ճշմարիտ զգացողությամբ տոգորված: Ինձ համար սա լոկ կարծիք չէ, որին, չհուսահատվելու համար, հարմար է հետևել, այլ` խորապես ապրված ներքին, անհերքելի ճշմարտություն:
Անշուշտ, կարող եք մատնացույց անել արտաքին ծանր հակափաստարկներ. Հայաստանի վերջին տարիների զանգվածային խայտառակ հայաթափությունը (իշխանավորների հանցավոր թողտվությամբ), երկրի սրընթաց, գրեթե ծրագրված թշվառացում, տնտեսական և կենցաղային պարզունակ բնազդների հաղթանակ, մշակույթի ապակողմնորոշում ու շփոթ… Սակայն հարկ է կամք դրսևորել և տեսնել խորքային տենդենցները ևս, որ թեկուզ քիչ նշմարելի, բայց կան և զարգանում են այսօր: Պետք է տեսնել և հասկանալ նաև ձևավորվող մյուս բևեռը, որն այժմ դեռևս ամփոփված է հազվագյուտ արթուն ինտելեկտուալների հոգում, իսկ վաղը կարող է դրսևորվել և իր բարեփոխիչ դերը խաղալ ազգի սոցիալական կյանքում:
Ո՞ր տենդենցը կհաղթի, կկայանա՞ հայ նոր մշակույթը (=աշխարհաբար էթնոսը), թե՞ արտաքին ուժերի կողմից և ներքին տհասությամբ մեզ պարտադրված տձև, չկենտրոնացած, «խալխային» գոյությունը կդառնա հավերժ իշխողն ու միակը և կսպանի զարգացման առաջին նուրբ բողբոջները: Սա տեսական հարց չէ, անհնար է պատասխանել «այո» կամ «ոչ», մնալով այդ` էությամբ հոգևոր պայքարից դուրս: Նման բաներն անհնար է «իմանալ» a priori, և ով կարծում է, թե գիտի` սխալվում է: Նման «բարձրագույն ոլորտներում այլևս ոչ թե գիտես, այլ գործում ես», և ինչպես քվանտային մեխանիկայում` արդեն փորձին մասնակցելիս դու փոխում ես փորձի պայմանները: Ամեն պահ պահանջում է հոգևոր կամք և կենտրոնացում` Էմերսոնի խոսքերով` «կյանքում միակ բարիքը»: Եվ ամեն պահ քո գործողությամբ փոխում ես ներքին և արտաքին իրավիճակը: Որպեսզի Հայաստանը թոթափի դրսից պարտադրվող և ներսում թուլակամորեն ընդունվող գավառականության մոդելը, պետք է արթնանալ և աշխատել, իսկ թե ո՛ր բևեռը կհաղթի, այժմ չեմ էլ ուզում մտածել. կիմանանք, երբ կհաղթենք:
Ի մի բերելով ասեմ. նոր, աշխարհաբար Հայաստանը կարող է և պարտավոր է ոգեպես կայանալ և աշխարհին ասել իր մշակութային խոսքը: Հանուն այդ գերխնդրի այսօր անհրաժեշտ է հագեցնել մեր լեզուն և մեր գիտակցությունը մարդկության մտավոր մեծագույն արժեքներով, հասունանալ ու մաքառել` մեր մեջ եղած ամեն հնացածն ու հողեղենը հաղթահարելով և նորին ու հոգևորին շավիղներ պատրաստելով: Նորը կգա: Արդեն իսկ գալիս է:
Ա.Գ.- Շնորհակալություն: