Գյոթեն որպես նոր գեղագիտության հայր
Ծանոթագրություններ
- Գեղագիտությունն այստեղ համարվում է ինքնուրույն գիտություն: Արվեստների մասին բնականաբար կարելի է դատողություններ գտնել անցյալի առաջատար անհատականությունների մոտ: Գեղագիտության պատմագիրը, սակայն, կկարողանար այդ ամենը շարադրել լոկ այնպես, ինչպես որ ըստ էության մարդկության փիլիսոփայական ողջ ձգտումն է շարադրվում, Հունաստանում Թալեսով սկսվող փիլիսոփայության իրական սկզբից առաջ:
- Կարող է զարմանալի թվալ, որ այս դատողություն- ներում ասվում է` միջնադարյան մտածողությունը «ոչինչ» չի գտնում բնության մեջ: Կարելի է առարկել, բերելով միջնադարի մեծ մտածողների և միստիկների օրինակը: Նման առարկությունը, սակայն, հիմնվում է կատարյալ թյուրիմացության վրա: Այստեղ չի ասվում, թե միջնադարյան մտածողությունն ի վիճակի չէր հասկացություններ կազմել ընկալողության նշանակության վերաբերյալ և այլն, այլ որ մարդու ոգին այդ ժամանակներում ուղղված էր ոգեղենին, որպես այդպիսին, իր բուն ձևի մեջ և հակում չուներ զբաղվել բնության առանձին փաստերով:
- Շելլինգի «անհաջող հիմնական տեսակետ» ասելով ենթադրվում է ոչ թե ոգու վերելքը «այն բարձունքներին, ուր աստվածայինն է գահակալում», այլ այն կիրառությունը, որ Շելլինգը դրանով անում է արվեստը դիտարկելիս: Սա պետք է հատկապես ընդգծել, որպեսզի Շելլինգի դեմ այստեղ ասվածը չշփոթեն այն քննադատությունների հետ, որ ներկայումս մեծ տարածում են ստացել` ուղղված այդ փիլիսոփայի դեմ և փիլիսոփայական իդեալիզմի դեմ առհասարակ: Կարելի է Շելլինգին շատ բարձր դասել, ինչպես հոդվածիս հեղինակն է անում, և այնուհանդերձ նրա գործերի մանրամասների դեմ շատ առարկություններ ունենալ:
- Զգայական իրականությունն արվեստում այլա- կերպվում է այն բանի շնորհիվ, որ երևութանում է այնպես, կարծես այն ոգի լինի: Այդքանով էլ արվեստի արարումը ոչ թե արդեն առկա որևէ բանի ընդօրինակումն է, այլ մարդկային հոգուց ծնված` շարունակությունը համաշխարհային պրոցեսի: Բնականի սոսկ ընդօրինակումը նույնքան քիչ է նոր բան ստեղծում, որքան արդեն առկա ոգու պատկերավորումը: Իրոք ուժեղ արվեստագետ կարելի է համարել ոչ թե նրան, ով դիտորդի վրա թողնում է որևէ իրական բանի հավատարիմ վերարտադրության տպավորություն, այլ նրան, ով իր գործերում ստեղծագործաբար շարունակելով համաշխարհային պրոցեսը, հարկադրում է ուղեկից լինել իրեն:
Գերմաներենից թարգմանությունը`
Արա Գուրզադյանի
R.Steiner « Kunst und Kunsterkenntnis»
Verlag Freies Geistesleben