Ընդհանրապես գաղափարների և դրանց ծագման մասին
- Մեր ամբողջ իմացության ծագումը։ Ժամանակի ընթացքում հոգին սկսում է խորհել իր սեփական գործողությունների մասին, որոնք նա կատարում է զգայությամբ ձեռք բերած գաղափարների հետ և այդկերպ հարստացնում իրեն մի շարք նոր գաղափարներով, որոնք ես անվանում եմ ռեֆլեքսիայի գաղափարներ։ Այս տպավորությունները, որոնք գոյանում են մեր զգացումների վրա արտաքին օբյեկտների ազդեցության հետևանքով, և մեր մտքի սեփական գործողությունները, որոնք առաջ են գալիս ներքին ու նրան հատուկ ուժից և որոնք, երբ հոգին խորհում է դրանց մասին, նույնպես հայեցողության առարկա են դառնում, հանդիսանում են, ինչպես ասացի, ողջ իմացության աղբյուրը։ Այսպիսով, մարդկային ինտելեկտի ամբողջ ընդունակությունը նրանում է, որ միտքը համապատասխանեցված է ստանալու այն տպավորությունները, որոնք նրա վրա են գործում կամ արտաքին օբյեկտները զգայարանների միջոցով, կա՛մ էլ իր սեփական գործողությունները, երբ նա խորհում է դրանց մասին։ Սա է առաջին քայլը ինչ-որ բան հայտնաբերելու ճանապարհին և հիմքը, որի վրա կառուցվում են բոլոր այն հասկացությունները, որոնք մարդը երբևէ ձեռք է բերում այս աշխարհում բնական ճանապարհով։ Բոլոր այն վեհ մտքերը, որոնք ամպերից վեր խոյանալով հասնում են երկինք, իրենց սկիզբն ու հենակետը ստանում են այստեղ։ Այն վիթխարի տարածություններում, որտեղ դեգերում է սպեկուլյացիաներով տարված միտքը, սպեկուլյացիաներ, որոնք իբրև թե վսեմացնում են իրեն, վերջինս մեկ յոտա իսկ չի անցնում այն գաղափարներից, որոնք հայեցողությանն են առաջարկում զգայությունը կամ ռեֆլեքսիան։
- Պարզ գաղափարների ընկալման ժամանակ բանականությունը հիմնականում պասսիվ է։ Այս մասում բանականությունը պարզապես պասսիվ է, և նրա կարողությունից դուրս է ունենալ կամ չունենալ իմացության սկզբնավորումները կամ այսպես կոչված նյութեղենը։ Քանի որ անկախ այն բանից՝ ուզում ենք, թե ոչ, մեր զգացման օբյեկտները հիմնականում մեր մտքին պարտադրում են իրենց առանձին գաղափարները, իսկ մեր մտքի գործողությունները մեզ չեն թողնում առնվազն առանց իրենց մասին որոշ մթին պատկերացումների։ Ոչ ոք չի կարող բոլորովին չիմանալ, թե ինչ է անում, երբ մտածում է։ Բանականությունը նույնքան քիչ կարող է ցանկանալ չունենալ այդ պարզ գաղափարները, որոնք առաջարկվում են հոգուն, փոխել դրանք, երբ դրանք արդեն դրոշմվել են, կամ ջնջել և կազմել նորերը, որքան հայելին կարող է մերժել, փոխել կամ ջնջել այն պատկերներն ու գաղափարները, որոնք առաջ են գալիս իր առջև դրված առարկաներից։ Երբ մեզ շրջապատող մարմինները զանազան կերպով ազդում են մեր օրգանների վրա, միտքը ստիպված է լինում տպավորություններ ստանալ և չի կարող խուսափել դրանց հետ կապված գաղափարների ընկալումից։
Անգլերենից թարգմանությունը՝ Սերգեյ Ստեփանյանի