«Սուպրեմատիզմ, Աշխարհը որպես առարկայազուրկ կամ հավերժական հանդարտություն»
Այսպիսով, նյութը և ոգին սկզբունքներ են, որ հանրակեցությունը իր դատողություններին է հարմարեցնում` զուտ առարկայական տեխնիկականգործածության մեջ իրագործելով դրանք: Սխալ սահմանազատվող և թյուր ըմբռնվող սկզբունքներ: Հոծության` իբրև նյութ ընդունումով սկսվում էաշխարհայացքի` որպես ինչ-որ ռեալ, իրական բանի կառուցումը, հետևաբար, ինչպես որ ըստ մեր հայեցողության ըմբռնենք հիմքը, այնպիսին էլ կլինիռեալիզմը կամ իրականությունը. ուստիև` ինչպիսի հիմք, այնպիսի շենք:
Մարդը, կարելի է ասել, ավարտին չի հասցրել և ոչ մի շենք, քանի որ գոյություն ունեցող աշխարհայացքները վիճելի են միմյանց համար, դադատողություն է անհայտի, հնարավոր է` գոյություն չունեցողի մասին: Շենք չկա, և վստահ չեմ` երբևէ կլինի՞ արդյոք: Չի լինի, քանի որ մարդը ձգտում էհիմքի, օրենքի, իմաստի, տրամաբանության, գործնականության վրա կառուցել ամեն ինչ, այսինքն` մի բանի վրա, որը նրա արտածած հիմքերումգոյություն չունի: Այսպես օրինակ, նյութն ընդունելով իբրև գոյության հիմք` նա նյութական աշխարհը կկառուցի իբրև իրականություն, ընդունելով հոգևորը` կկառուցի հոգևորը: Բայց չէ՞ որ երկու ապացույցներն էլ վիճելիի սահմաններում են գտնվում, հետևաբար կեցության ռեալությունը վիճողների ձեռքում է, մեկի մոտ հոգևորն է, մյուսի մոտ` առարկայականը:
Ուստիև մարդու համար, նրա ողջ կյանքի առումով, գոյություն ունի աշխարհի կամ կյանքի երկու ռեալություն, բայց կարող է նաև ավելին լինել: Այսպիսով, մեկը նյութական ռեալության վրա է կառուցում աշխարհը, մյուսը` հոգևոր, և <ահա թե> ինչ են տեսնում երկուսն էլ. մատերիալիստը տեսնում է, որ հոգևորռեալություն <դավանող> մարդը շենք է կառուցում առանց ամուր հիմքի, հիմքի գոյությանը նույնիսկ չի հավատում. երկրորդը նույն բանը տեսնում էմատերիալիստի դեպքում: Արդյունքում նրանց համար օբյեկտիվ ռեալություն գոյություն չունի, յուրաքանչյուրն ունի իրենը, <իր> սեփականը:
Մարդկանց վեճը շարունակվում է, իսկ շենքը չկա ու չկա, երկուսն էլ ուզում են ապացուցել առարկայական հիմքի միակ հաստատունություն լինելը, բայցիրականում երկուսն էլ մնում են առարկայա զուրկի մեջ:
21. Հավասարապես բարձր է թե՛ Կրոնական և թե՛ Քաղաքացիական տեխնիկումների կատարելության Աստված: Հավասարապես անհուն է ինչպեսմարդու ոգեղեն հոգու կատարելությունը, այնպես էլ ֆաբրիկաների ու գործարանների արտադրությունը: Ինչպես որ հեռու է նյութականիկատարելության` իբրև բարիքի հորիզոնը, այնպես էլ հեռու է հոգևոր բարիքը: Մարդիկ տարբեր կրքերով են առաջնորդվում դեպի այդ հորիզոննընթանալիս:
Հոգևոր շարժումը մարդկանց տանում է սեփական
«Ես»-ն իբրև կամք և բանականություն իր մեջ ոչնչացնելու ճանապարհով. «իմ կամքն Աստծո մեջ է, նրա կամքին եմ հանձնում ինձ ու իմ բոլոր գործերը»: Հետևաբար մարդն առանց կամքի է ու առանց բանականության, քանզի այդ ամենն Աստծո մեջ է. հանելով իրենից կամքն ու բանականությունը`դրանովիսկ ոչնչացնում է իրեն: Սրա իմաստն այն է, որ ոչնչացնելով իրեն իբրև առանձին գոյություն ունեցող միավորի` իր մեջ իբրև ի միություն է հավաքումԱստծուն, կամ մարդու մեջ եղած Աստվածայինը մարմնավորվում է Աստծո մեջ, նրանում է հավաքվում կամքն ու բանականությունը: Ի՞նչ է առկա այսգործողության մեջ: Աստծո կամքին ապավինելով և <իր> բոլոր գործերը նրան հանձնելով` մարդը մնում է առանց կամքի ու բանականության, իրեն իբրևգոյություն չունեցող է ընդունում, և այդժամ ամեն գործ Աստծո գործն է: Բայց ի՞նչ է այդ դեպքում մարդը: Մի եզրակացություն եմ տեսնում` որ մարդն այդդրության մեջ գոյություն չունի, գոյություն ունի Աստված որպես կամք, բանականություն ու կատարելություն: Այնուհետև` մարդու հոգևոր կրոնական ուղինձգտում է հասնել երկնքին, Աստծո հետ լինել, բայց ամենևին մտադիր չէ մարմնավորվել նրանում: Մարդը հաշտվել է այն մտքի հետ, որ անհասանելի էայն բարձրությունը, որում գոյում է Աստված, ավելին, նա չի էլ համարձակվում մտածել այդ մասին: Եվ իրոք, ո՞ւր է այդ բարձրությունը, ո՞ւր է այնբարձունքը, որին հասնելով` կասենք` բոլոր բարձունքների բարձունքին ենք ահա, մենք կատարյալ ենք, ես` մարդս, ահա հասել եմ այն սահմանին, ուրդադարում եմ մարդ լինելուց, ես Աստված եմ: Ոչ մեկը չի հասնում այդ սահմանին, ո՛չ կրոնական հոգևոր ուղին, ո՛չ նյութականը, ինչ համակարգեր էլ որհայտնագործեն և ինչքան էլ որ հավատան:
Եվ այսպես, մարդու առջև սահմանագծված Աստված է, որին անհնար է հասնել, թեև մարդու երևակայությունը սահմանափակել է նրան բացարձակով:
22. Ֆաբրիկայի առարկայական ուղին պարզապես թոթափում է Աստծուն` միայն նախապաշարում տեսնելով նրանում, իսկ հոգևորի, կրոնականի վրա<իրենց> կյանքը կառուցող մարդկանց ուղղակի անմիտներ է համարում, որոնք չեն զորել մտածել ու հասկանալ, որ իրենց շենքը Աստծո վրա հենվողնախապաշարման վրա է կառուցվում:
Աստծուն դնելով կյանքի հիմքում` դատարկությունն են դնում:
Մատերիալիստը համոզված է, որ նյութեղեն հիմքի վրա է կառուցում իր կյանքը: Բայց նյութապաշտի հիմքը ևս նախապաշարման վրա չի՞ կառուցվածարդյոք, քանզի ի՞նչ է նյութը: Նյութ ասելով` ես հոծությունը նկատի ունեմ, իսկ ի՞նչ է հոծությունը, ի՞նչ անտրոհելի մասնիկներից է այն կազմված`անհայտէ, ճիշտ այնպես, ինչպես որ չի կարելի ասել, թե Աստված երեք մասից է կազմված: Մարդկային դատողությունը երեք սկիզբների վրա է կառուցելԱստծուն` Հոր, Որդու և <Սուրբ> Հոգու: Սա նույնպիսի ճշգրտություն է, ինչպես որ նյութական միավորի որոշումը, ուստիև երկու հիմքերն էլնախապաշարում չե՞ն արդյոք:
Հանրակեցությունը հիմք է կառուցում` համոզված լինելով, որ քար է ձեռքն առնում և ոչ մեկ այլ բան:
Բայց գիտական հետազոտության համար դա արդեն քար չի լինի, այլ մի հոծություն` ամենևին էլ ոչ քարային ծագման անհամար հոծություններիցբաղադրված, և ինչ է ապացուցվել հանրակեցությանը այն օրինակով, օրինակ, որ քարը գոլորշու է փոխարկվում, ինչպես ջուրը, որ քարը փոխարկելի էհեղուկ վիճակի որոշակի հոծության:
Եվ հազիվ թե հնարավոր լինի վերջինիս նյութական միավորները որոշել:
Եվ այսպես, հանրակեցության ու շատ դեպքերում նաև գիտության ռեալիզմը միավորների բաղադրության ճշգրտությունը որոշելու առումով կարող էանհաջողության մատնվել: Այսպիսով, քարե հիմքի` որպես մի ինչ-որ անհերքելի, ամուր, անբաժանելի բանի վրա կառուցելով <իր> տունը` մարդը կարողէ սխալվել իր ռեալիզմի մեջ:
23. «Ես` ֆաբրիկաս, Աստծո կամքի մեջ տեսնում եմ միայն նախապաշարում, ամեն ինչում իմ կամքն է լոկ և իմ մեջ է բոլոր կատարելություններիիմաստը: Ես երկնային արքայությունը կստեղծեմ երկրի վրա, այլ ոչ թե երկնքում, ուստիև Ես Աստված եմ»: Դարձյալ Աստված, «երկնային արքայություներկրի վրա», «Ես ձեռքումս եմ պահում երկրի վրա և օդում գործող շարժիչների ողջ աշխարհը, Ես նետում եմ դրանք տարածության մեջ և նյութին տալիսեմ նոր ձև»: Բայց ավելի ճիշտ կլիներ <ասել.> «իմ դատողությանն եմ ձև տալիս». բայց նյութին ձև տալ ի զորու չէ, ավաղ, և ոչ մի Աստված: «Իմ ձեռքում ենէլեկտրականության լարերը (որոնց մասին դեռ վերջերս եմ իմացել), <այն> նոր սկիզբ կդառնա», «միայն ու միայն Ես եմ հզոր ու ամենակարող», «Ես եմիրականությունը, Ես նյութական երևույթների պարզ <ու> ակնառու ուժն եմ», «Ես եմ աշխարհի տերը, քանզի իմ ձեռքում է աշխատանքը՚ և ՙԵս եմտիեզերքը, քանզի տիրում եմ նրան»: