Համակ սեր եմ սիրելիս, համակ սեր եմ նաև ատելիս

Այնտեղ ես ավելի ես եմ, ավելի նույնացած եմ ինքս ինձ հետ, առավել ամբողջական եմ:

Հ.Ա.– Ուրախացնո՞ւմ են քեզ, արդյոք, մեր երիտասարդ երաժիշտների ստեղծագործությունները: Ո՞ւմ հետ ես հույս կապում: Եվ ո՞ւմ ստեղծագործությամբէ նշանավորվելու մեր երաժշտության վաղվա օրը:

Տ.Մ.– Մեր երիտասարդների ստեղծագործական թռիչքն ինձ մեծապես ուրախացնում է: Ահա աշխարհահռչակ ջութակահար Սերգեյ Խաչատրյանը: Նաբացառիկ երևույթ է, իհարկե: Ուրիշներ ևս կան: Օրինակ, թավջութակահար Ալեքսանդր Չաուշյանը: Եվրոպայում խոսում են ֆրանսահայջութակահարուհի Շուշանիկ Սիրանոսյանի մասին, ԱՄՆ-ում` թավջութակահարուհի Անի Գալայջյանի մասին: Լարային գործիք նվագող մեր երեխաներիցշատերն, իրոք, բարձր գնահատականի են արժանի և կարող են ունենալ փայլուն ապագա: Նույնը չի եղել փողային գործիք նվագող մեր երեխաներիպարագային: Սակայն այս ոչ գեղեցիկ ավանդույթն ահա խախտում է Գերմանիայում աշխատող երևանցի սաքսոֆոնահար Կորյուն Ասատրյանը: Վերջերս Միացյալ Նահանգներում առիթ ունեցա աշխատելու հրաշալի ջութակահար Արա Գրիգորյանի հետ: Արա Գրիգորյանը ծնվել, մեծացել, կրթությունն ստացել է Միացյալ Նահանգներում: Մեր համագործակցությունը վերածվեց մտերմության, նրա երաժիշտ ընկերներին, որոնց հետ կազմվել է«Կոնչերտանտե» լարային սեքստետը, նույնպես մեծ համակրանքով եմ վերաբերվում: Հիացումով պիտի խոսեմ նաև ամերիկահայ Լին Վարդանի մասին, որը հարվածային գործիքների վարպետ երաժիշտ է դասական երաժշտության բնագավառում: Մեզանում դասական, մանավանդ (ավանգարդ) արդիական երաժշտության հարվածային գործիքների վարպետ գրեթե չունենք: Լին Վարդանը եզակի է այս բնագավառում:

Կոմպոզիտորներից հիանում եմ Արթուր Ավանեսովի, Վաչե Շարաֆյանի, Արթուր Ահարոնյանի, Դավիթ Հալաջյանի աշխատանքներով: Ուսանողկոմպոզիտորների մեջ ևս կան հիշատակության արժանի անուններ…

Հայ երիտասարդ երաժիշտների մի լավ սերունդ է հիմա աշխատում տարբեր երկրներում: Ոմանք նվագում են, ոմանք բեմական կյանքը զուգակցում ենդասավանդման հետ:

Երգիչ-երգչուհիներին մոռացա, մյուս անգամ էլ նրանց մասին կխոսենք:

Հ.Ա.– Սերգեյ Խաչատրյանի առնչությամբ օգտագործեցիր «աշխարհահռչակ» մակդիրը: Իրո՞ք աշխարհահռչակ է ջութակահարը, թե, ասենք, աշխարհումճանաչված, ընդունված, գնահատված… 

Տ.Մ.– Աշխարհահռչա՛կ: Ուրախացա, երբ այս տարի Նյու Յորք – Լոս Անջելես ինքնաթիռի երաժշտական ծրագրի դասական երաժշտության բաժնում լսեցիԲեթհովենի Ջութակի կոնցերտը Սերգեյ Խաչատրյանի կատարմամբ: Այս մասին հեռախոսով հաղորդեցի նրա ծնողներին: Անակնկալ էր նրանց համար:

Հ.Ա.– Ո՞րն է այսօրվա մեր երաժշտին ներկայացնելիք քո ամենակարևոր պահանջը: 

Տ.Մ.– Կարևոր եմ համարում, որ հայ երաժիշտը, լինի նա երգող, նվագող, չափ տվող, թե գրող, իրեն զգա հայ կոմպոզիտորական դպրոցի ներսում, նրածրագրերով ապրող մարդ: Անընդունելի եմ համարում այդ դպրոցի գոյությունը չտեսնելու կամ չտեսնել տալու դիրքորոշումը: Նախկինում թաքունատելության մի զգացում ունեի Հայաստանում ապրող հայերենն իմացող ռուսախոս հայերի նկատմամբ: Նույն զգացումը հիմա ունեմ նաև հայկոմպոզիտորական դպրոցի գոյությունը մերժող հայ երաժիշտների նկատմամբ: Սրանք մեզանում կան, և ես զարմանում եմ` ինչպե՞ս գոյացան, որտեղի՞ց եկան:

Հ.Ա.– Ամենից շատ ինչի՞ կարիքն ունի ժամանակակից հայ երաժշտությունը:

Տ.Մ.– Արժեքային կողմնորոշման: Սովետական արժեքային համակարգը փլվեց, այդ համակարգին հիմա փոխարինում է շփոթը: Մեզանումերաժշտական իրականության մեջ կարևոր դեր ստանձնած մարդկանց շուրթերից երաժշտության լավի ու վատի մասին այնպիսի արտառոցհայտարարություններ կլսես, որ կմնաս զարմացած: Մինչև այս արժեքային համակարգը քիչ թե շատ չկայանա, մեր ունկնդրին և՛ հեշտությամբ կխաբեն, և՛ լուրջ գործունեության պատրանք կստեղծեն մեր երաժշտական իրականության մեջ այդ բաները իրականացնող ճարպիկները: Այդ մարդկանցհնարամտության որակը երբեմն, իրոք, հիացնում է (ծիծաղում է):

Հ.Ա.– Աշխարհի երաժշտական քարտեզի վրա կա՞, արդյոք, «Հայ երաժշտություն» երկիրը, ծովը, լեռը, աշխարհամասը, բևեռը, եսիմ… ինչ-որ մի բանը: Եթեկա, ինչո՞վ է այն հատկանշվում:

Տ.Մ.– Ախր, ես «աշխարհագրագետ» չեմ: Երաժշտության մեջ մեր ունեցած-չունեցածը դրսի հայացքով գնահատելու, դրսերի գնահատականները չափելուգործով երբեք չեմ զբաղվել: Ենթադրում եմ, որ մեր երաժշտությունը ճանաչում են այնքան, ինչքան մեզ են ճանաչում: Որպեսզի ճշտենք, թե մեզ ինչքան ենճանաչում, հարկ է, որ ինքնախաբեությանը չտրվենք, լինենք սթափ: Իսկ եթե ինքնախաբեությունը մեզ ձեռնտու է, և կարող ենք մտածել, թե աշխարհըմեզ ճանաչում է, ուրեմն, մեր երաժշտությունն էլ է ճանաչվում:

Այս կարգի հարցերին պատասխանելու համար սխալ չի լինի բաց անել բառարանը: Բառարանագիտությունը մշակույթի բարձրագույն նվաճումներից է, բոլորս գիտենք: Եթե որևէ բառ բացատրվում է մեզ, նշանակում է, ներկայացվում է նրա բովանդակության հակիրճ, գիտական անառարկելիությանհասած ձևակերպումը: Իսկ որպեսզի սա տեղի ունենա, բառ-արտահայտությունը պետք է ուսումնասիրված լինի իր ամբողջ խորքերով: Քաղաքակիրթաշխարհի համար գոյություն ունի այն, ինչը բառարանային հստակ ձևակերպման է գալիս, մնացածը մոտավորապեսություն է, բառարանից դուրսապրող: Մի օր, որ ժամանակ ունենանք, կմտնենք ինտերնետ և աշխարհի երաժշտական ու ոչ երաժշտական բառարաններին կհարցնենք` ունե՞ն քոհարցի պատասխանը: 

Հ.Ա.– Ովքե՞ր են, քո կարծիքով, աշխարհի 10, 5, 3 ամենախոշոր անհատականությունները: Եվ ոչ միայն երաժշտության բնագավառում: Կարո՞ղ ես կազմելմարդկության պատմության մեջ ամենախոր հետք թողած այդ հանճարների ցուցակը:

Տ.Մ.– Ճիշտն ասած, դա իմ գործը երբեք չեմ համարել:

Հ.Ա.– Իսկ սիրողական մակարդակո՞վ, այնպես, ընդհանուր հետաքրքրության առումով:

Տ.Մ.– Դու ինձ մեծ էրուդիտի տեղ ես դրել: Ես այդպիսին չեմ: Կարող եմ ասել, որ մի քանի անհատականությունների ստեղծած գեղարվեստականարժեքներով տարիներ շարունակ ապրել եմ: Եվ ապրում եմ: Ահա նրանցից մի քանիսը. Կոմիտաս, Դեբյուսի, Լյուտոսլավսկի (իհարկե, Բեթհովեն, իհարկե, Շուբերտ, Բրամս…), Չարենց, Ֆոլքներ, Կավաբատա, Շոստակովիչ, Բրոդսկի, Սեզան, Մատիս (իհարկե, Ռենուար, Սարյան…):

Այսքան: Իմ սերերն այս բնագավառում շատ-շատ են:

Հ.Ա.– Ի՞նչ ես կարծում, 500 տարի հետո ունկնդիրները քո ստեղծագործությունները լսելու պահանջ կունենա՞ն:

Տ.Մ.– Պատասխանս համոսահյանավարի է լինելու` ո՛չ… Հեշտ ես ասում` 500 տարի: Հողագնդի վրա կախված արհավիրքների վտանգը չե՞ս զգում: Այնզգացումը չունե՞ս, որ տիեզերքի խորքերը մտնելու մարդու փորձերը նույն ինքը նոր կացարան փնտրելն է: 500 տարի հետո մարդկությունը ի՞նչ թիվ էկազմելու հողագնդի վրա: Դու որ ասում ես 500, ես այս բաներն եմ մտածում, և երբեք մտքովս չի անցնում, թե իմ երաժշտությունն այնտեղ` այդ հեռավորժամանակներում ինչ է անելու… Քեզ ինչո՞ւ է այդ հարցը հետաքրքրում: