Մշակութային մոտեցում կոմունիկացիային
Հասարակական բուռն հետաքրքրությունը կոմունիկացիայի հանդեպ բխում է կոմունիկացիայի և հանրության մեր մոդել- ների խարխլումից: Այդ խարխլումն իր հերթին ծագում է հաղորդակցության փոխանցողական հայեցակետին չափազանց մեծ տուրք տալուց և նրանից, որ կոմունիկացիան ներկայացվում է իբրև մի երկրորդական բան` իշխանության և տագնապի լրացուցիչ մոդելների տեսքով: Արդյունքում, երբ մտածում ենք հասարակության մասին, մեր ավանդույթները ստիպում են մեզ գրեթե միշտ դիտել այն իբրև իշխանության, վարչարարության, որոշումների և վերահսկողության մի ցանց իբրև քաղաքական համակարգ: Մյուս կողմից` մենք հասարակությունը տեսնում ենք նաև հիմնականում որպես սեփականության, արտադրության և առևտրական հարաբերությունների ձևով. տնտեսական համակարգ: Սոցիալական կյանքը, սակայն, ավելին է, քան իշխանությունն ու առևտուրը (նաև շատ ավելին է, քան թերապիան): Ինչպես պնդում է Ուիլիամսը` այն ներառում է նաև էսթետիկական փորձի, կրոնական գաղափարների, անձնական արժեքների և հույզերի, ինչպես նաև ինտելեկտուալ պատկերացումների փոխանակում. ծիսական համակարգ:
Կոմունիկացիայի առկա մեր մոդելները ավելի շուտ նպաստում են ժամանակակից մշակութային քաոսին, քան դրա վերլուծմանը: Եվ մենք փաստորեն խիստ թանկ ենք վճարում էական հաղորդակցական պրոցեսները երկար ժամանակ միայն քաղաքական, առևտրական և թերապևտիկ նպատակների ծառայեցրած լինելու համար: Բերեմ երեք օրինակ. քանի որ կոմունիկացիոն տեխնոլոգիայի յուրաքանչյուր նոր ձեռքբերմանը վերաբերվել ենք իբրև քաղաքական և տնտեսական նոր հնարավորության, ապա այն գրեթե բացառապես ծառայեցրել ենք կառավարման և առևտրի հարցերին: Հազվադեպ է եղել, երբ այդ առաջադիմությունը դիտվել է որպես միջոց` նպաստելու մարդկանց կրթության և գաղափարների ու փորձի փոխանակման հնարավորությանը: Քանի որ կրթությունը հիմնականում դիտվել է իր քաղաքական ու տնտեսական պոտենցիալի տեսանկյունից, մենք այն վեր ենք ածել քաղաքացիության, պրոֆեսիոնալիզմի և սպառողականության, և առավել մեծ չափով` թերապիայի: Քանի որ մեր քաղաքները դիտել ենք որպես քաղաքականության և տնտեսության պատվարներ, դրանցում իսկապես բույն է դրել տեխնոլոգիան ու բյուրոկրատիան: Մեր փողոցները հարմարեցված են ավտոմեքենաներին, մայթերը` առևտուրը հեշտացնելու, մեր երկիրն ու տները` տնտեսությանն ու անշարժ գույքի սպեկուլյանտին բավարարելու նպատակներին:
Եվ այսպես` կոմունիկացիայի ուսումնասիրությունը ծիսական մոդելով վերաձևավորելու մեր նպատակը ոչ միայն այդ «հրաշալի» պրոցեսի էության ավելի խոր ըմբռնումն է, այլև մեր համընդհանուր մշակույթը վերաձևավորելու համար կենսատու նոր արժեքների որոնումը կոմունիկացիայի և դրան փոխարինող մոդելների ստեղծման ճանապարհով:
Ծանոթագրություններ
- Այս հարցերի մանրամասն քննարկման համար տե՛ս գլուխ 4:
- Այս տեսակետի հետաքրքրական մեկնաբանության համար տե՛ս Լուիս Մամֆորդ (1967):
- Այստեղ ներկայացված նկարագրության միակ զուգահեռը նորությունների առումով Ուիլիամ Ստիֆենսոնի «Զանգվածային հաղորդակցության խաղային տեսություն» աշխատությունն է (1967): Թեև Ստիֆենսոնի մոտեցումը շատ թերություններ ունի, մանավանդ որ նա խորամուխ է լինում հիմնա- կանում ոչ էական մեթոդոլոգիական խնդիրներում, այնուհանդերձ դա կոմունիկացիոն նոր հայեցակետ մշակելու անկեղծ փորձ է:
- Հակասական այս տեսակետները կոմունիկացիայի վերաբերյալ, ըստ իս, ծագում են նաև լեզվի, մտածողության ու սիմվոլիզմի բնույթի մասին հակասական պատկերացումներ- ից: Կոմունիկացիայի փոխանցողական հայեցակետով լեզուն շեշտվում է իբրև պրակտիկ գործողության և դիսկուրսիվ փաստարկման միջոց, մտածողությունը` որպես զուտ կոն- ցեպտուալ և անհատական կամ ռեֆլեկտիվ, իսկ սիմվոլիզմը` որպես հիմնականում վերլուծական միջոց: Այնինչ, կոմունիկացիայի ծիսական մոտեցումը լեզուն դիտում է իբրև դրամատիկ գործողության միջոց, մտածողությունն` իբրև էապես կացութային ու սոցիալական, իսկ սիմվոլիզմը` որպես հիմնականում երաշխիքային:
- Սա չի նշանակում, թե իրական աշխարհը հենց լեզվով է կազմավորվում, ինչպես հաճախ պնդում է Էռնստ Կասսիրերը: Ես ուզում եմ ասել, որ աշխարհը հասկանալի է մարդկանց միմիայն լեզվի կամ մեկ այլ սիմվոլիկ ձևի միջոցով:
- Այս ձևակերպումը, ինչպես նաև այս աշխատության շատ այլ ասպեկտներ Էապես պայմանավորված են Քլիֆորդ Գեերթսի ազդեցությամբ (տե՛ս Գեերթս, 1973):
- Մենք, իհարկե, ստեղծում ենք ոչ միայն ընդամենը մեկ աշխարհ. մենք ստեղծում ենք այնքան, որքան կարող ենք, և բնակվում դրանց դյուրին կամ ցավագին անցումների մեջ: Սա է այն պրոբլեմը, որ Ալֆրեդ Շութցը (1967) վերլուծել է իբրև «բազմակի իրականությունների» ֆենոմեն: Այստեղ անհնար է անդրադառնալ դրան, սակայն հարկ եմ համարում ընդգծել, որ ստեղծվող իրականության բազմակի բնույթի մասին նման մոտեցումն անհրաժեշտ է կողմնորոշվելու համար կոմունիկատիվ «էֆեկտների» բավական տխուր ոլորտում:
- Օրինակն ու լեզուն պատահաբար չեն ընտրված: Թոմաս Քահնի «Գիտական հեղաշրջումների կառուցվածքը» (1962) կարելի է դիտել իբրև նկարագրություն այն բանի, թե գիտական աշխարհն ինչպես է ստեղծվում (պարադիգմերի ստեղծում), պահպանվում (պարադիգմերի արտաբերություն, նոր սերնդի գիտնականների ուսուցանում օրինակների միջոցով), վերականգնվում (թողնելով անոմալ երևույթները, բացառելով հակասող դրույթները, ավելի խստորեն պարտադրելով բնության ամփոփումը կոնցեպտուալ շրջանակների մեջ) և փոխակերպվում (հեղափոխությունների հետևանքով և դրանց հաստատմամբ դասագրքերում ու գիտական հանրության շրջանակներում):
- Տե՛ս Դյուի (1927). միտքն անավարտ չթողնելու նպատակով թույլ տվեք ընդգծել այն` տեքստից դուրս մեջ բերելով Թոմաս Քահնից մի տող հանրության և մոդելի կառուցման միջև հարաբերության մասին: «Ընտրությունը… մրցակից պարադիգմերի` միջև ընտրություն է հանրային կյանքի անհամատեղելի ձևերի միջև» (1962, 92):
Անգլերենից թարգմանությունը` Անի Կլչյանի
James W. Carey ՙCommunication As Culture՚, Routledge